ทำความรู้จัก “บัญชีรายชื่อวัตถุอันตราย”

เมื่อพูดถึงคำว่า “วัตถุอันตราย” หลายคนอาจจะนึกถึงสารเคมีในโรงงานอุตสาหกรรมเพียงอย่างเดียว แต่รู้หรือไม่ว่าวัตถุอันตรายยังรวมไปถึงของเสีย สารเคมีทางการเกษตร หรือแม้แต่ผลิตภัณฑ์บางอย่างในชีวิตประจำวันด้วย บทความนี้จะพาคุณไปทำความเข้าใจว่า ตามกฎหมายของไทยแล้ว เราจัดประเภทวัตถุอันตรายอย่างไร และมีหน่วยงานไหนบ้างที่คอยควบคุมดูแลเรื่องนี้

🔍 เราจะรู้ได้อย่างไรว่าสารไหนคือ “วัตถุอันตราย”?

แม้ว่า พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 ได้กล่าวถึงความหมายของวัตถุอันตรายไว้ในมาตรา 4 แต่ในความเป็นจริง การจะพิจารณาฟันธงว่าสิ่งใดเป็นวัตถุอันตรายหรือไม่นั้น เราจะต้องตรวจสอบอ้างอิงกับ “ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง บัญชีรายชื่อวัตถุอันตราย” เป็นหลัก

เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน เทคโนโลยีที่เปลี่ยนไป และข้อบังคับระดับสากล บัญชีรายชื่อวัตถุอันตรายจึงได้รับการปรับปรุงและอัปเดตอย่างต่อเนื่อง ซึ่งปัจจุบัน (อัปเดตล่าสุด ณ วันที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2569) มีประกาศออกมาแล้วทั้งสิ้น 8 ฉบับ ได้แก่

  • 📜 ฉบับที่ 1 – พ.ศ. 2556
  • 📜 ฉบับที่ 2 – พ.ศ. 2558
  • 📜 ฉบับที่ 3 – พ.ศ. 2559
  • 📜 ฉบับที่ 4 – พ.ศ. 2560
  • 📜 ฉบับที่ 5 – พ.ศ. 2562
  • 📜 ฉบับที่ 6 – พ.ศ. 2563
  • 📜 ฉบับที่ 7 – พ.ศ. 2565
  • 📜 ฉบับที่ 8 – พ.ศ. 2568

🏢 6 บัญชีหลักวัตถุอันตรายและหน่วยงานที่รับผิดชอบ

เพื่อให้การดูแลครอบคลุมและมีประสิทธิภาพสูงสุด ภายในประกาศบัญชีรายชื่อวัตถุอันตราย ได้ถูกแบ่งออกเป็น 6 บัญชีหลัก ซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลรับผิดชอบของ 4 กระทรวงหลัก ดังนี้

🌱กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ : ดูแลวัตถุอันตรายที่เกี่ยวข้องกับการเกษตร ประมง และปศุสัตว์ แบ่งเป็น

  • บัญชี 1 – กรมวิชาการเกษตร
    • บัญชี 1.1 รายชื่อสารควบคุม
    • บัญชี 1.2 รายชื่อกลุ่มสารควบคุม
  • บัญชี 2 – กรมประมง
    • บัญชี 2.1 รายชื่อสารควบคุม
    • บัญชี 2.2 รายชื่อกลุ่มสารควบคุม
    • บัญชี 2.3 รายชื่อกลุ่มผลิตภัณฑ์ควบคุม
  • บัญชี 3 – กรมปศุสัตว์
    • บัญชี 3.1 รายชื่อสารควบคุม
    • บัญชี 3.2 รายชื่อกลุ่มสารควบคุม

🏥กระทรวงสาธารณสุข : ดูแลวัตถุอันตรายที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพและผลิตภัณฑ์ในชีวิตประจำวัน

  • บัญชี 4 สำนักคณะกรรมการอาหารและยา
    • บัญชี 4.1 รายชื่อสารควบคุม
    • บัญชี 4.2 รายชื่อกลุ่มสารควบคุม
    • บัญชี 4.3 รายชื่อกลุ่มผลิตภัณฑ์ควบคุม

🏭กระทรวงอุตสาหกรรม : ดูแลสารเคมี ของเสีย และอาวุธเคมีในภาคอุตสาหกรรม

  • บัญชี 5 กรมโรงงานอุตสาหกรรม
    • บัญชี 5.1 รายชื่อสารควบคุม
    • บัญชี 5.2 ของเสียเคมีวัตถุ
    • บัญชี 5.3 เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้แล้ว
    • บัญชี 5.4 กลุ่มสารอื่นๆ
    • บัญชี 5.5 กลุ่มอาวุธเคมี
    • บัญชี 5.6 กลุ่มสารควบคุมตามคุณสมบัติ

⚡ กระทรวงพลังงาน : ดูแลวัตถุอันตรายที่เกี่ยวข้องกับเชื้อเพลิงและพลังงาน

  • บัญชี 6 กรมธุรกิจพลังงาน

💡 สรุป

การแบ่งหมวดหมู่และการแยกหน่วยงานรับผิดชอบอย่างชัดเจนนี้ ช่วยให้การควบคุมและจัดการวัตถุอันตรายในประเทศไทยเป็นไปอย่างมีระบบ ก็เพื่อความปลอดภัยต่อทั้งประชาชน สัตว์ ทรัพย์สิน และสิ่งแวดล้อม

สำหรับผู้ประกอบการหรือผู้ที่ต้องทำงานเกี่ยวข้องกับสารเคมี ควรตรวจสอบบัญชีรายชื่อเหล่านี้อย่างสม่ำเสมอเพื่อให้ปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้อง

อ้างอิง